Izgradnja Hidroelektrana „Bajina Bašta"

 

Film je urađen u novembru 1986. godine povodom jubileja - 20 godina rada „stare" HE „Bajina Bašta" i 4 godine rada nove RHE „Bajina Bašta". Izgradnjom druge, Reverzibilne hidroelektrane, 1982. godine, promenjen je naziv preduzeća u: HidroelektranE „Bajina Bašta" Perućac. - Tolike godine zbog jednog „E", rekao je idejni tvorac RHE i dugogodišnji direktor Hidroelektrana Radenko Nikolić (1926-1993). Proizvodnja FIT Beograd 1986. godine. Realizacija grupa autora. Jedan od autora Stevan Ćatić.

HE Bajina Bašta

Tri snažna generatora ukupne snage od blizu 300 megavata otpočeli su sa proizvodnjom prvih kilovata električne energije širom zemlje. Protočna hidroelektrana Bajina Bašta u Perućcu najveći je hidroenergetski projekat sagrađen na reci Drini. Dug je spisak onih koji su svojim radom i doprinosom zadužili ovaj grandiozni objekat na Drini i utkali svoje umeće u zidine brane, na sećanje generacijama koje dolaze.

U mašinskoj zgradi instalisana su 4 agregata pojedinačne  snage 105.6 megavata koji godišnje u proseku proizvedu oko milijardu i po kilovat časova električne energije. Turbine su instalisane snage 109 megavata sa 136,36 obrtaja u minutu. Generatori su aktivne snage 105.6 megavata. Blok transformator je nominalne snage od 112 megavolt ampera. Ukupna zapremina akumulacije je 345 kubnih hektometara, površina sliva je 15.308 km2. Korisni Energetski sadržaj akumulacije 218 kubnih hektometara ili  30 miliona kilovat časova el energije, instalisani protok je 4 x 173 kubna metra u sekundi na nazivnom padu od 66 metara. Podaci se odnose na period posle revitalizacije.

Idejom o gradnji objekata na Drini još pred Drugi svetski rat bavio se naš glasoviti stručnjak inž. Miladin Pećinar. On je tada izradio predlog izgradnje hidroenergetskog postrojenja, upravo na profilu koji je kasnije i usvojen.

Prva faza izgradnje HE „Bajina Bašta” obuhvatila je radove na prokopavanju novog korita Drine, na desnoj obali reke dok je na levoj polovini korita je izgrađen betonski zagat. Ovi radovi su počeli polovinom 1961. a završeni su u maju 1962. godine. Izgrađen je potreban stambeni prostor, administrativne zgrade, dovod električne energije, saobraćajnice i potrebne radionice. Po crpljenju vode otpočeo je iskop i betoniranje slapišta i lamela.
Druga faza izgradnje započela je rušenjem zagata prve faze, masovnim miniranjem u maju 1964. godine. Za potpuno skretanje reke kroz lamele na desnoj strani izgrađen je zemljani nasip. Do kraja 1965. godine izbetonirana je brana na oko 10 metara od krajnje visine, a mašinska zgrada je do jula 1965. godine potpuno osposobljena za montažne radove.
Treća faza izgradnje je mogla da se izvrši samo prilikom malog vodostaja reke Drine. Ona prtaktično predstavlja konačno zatvaranje nisko ostavljenih lamela kroz koje je propuštena voda u toku građenja druge faze. Ovi radovi su izvršeni nakon prolećnih velikih voda 1966. godine.
27. novembra 1966. godine, pritiskom na dugme, Hidroelektranu „Bajina Bašta” u Perućcu pustio je u pogon Josip Broz Tito, tadašnji predsednik Jugoslavije. Tri snažna generatora ukupne snage od blizu 300 megavata otpočeli su sa odašiljanjem prvih kilovata električne energije širom zemlje.
Na izgradnji ovog objekta bilo je zaposleno, pored 22 inženjera i 45 tehničara – 65 poslovođa, 300 radnika mašinske i elektro struke, 350 tesara, 140 armirača, 125 minera, 90 betoniraca, 30 zidara, i oko 550 nekvalifikovanih radnika, dok je na montaži opreme i drugim radovima bilo angažovano oko 700 radnika i tehničkog osoblja.
U objekte ove hidroelektrane ugrađeno je 250.000 tona cementa, 11.000 tona betonskog gvožđa i utrošeno oko 30.000m3 građe za 550.000m2 oplate. Ovako obimni radovi izvođeni su uspešno zato što je gradilište bilo organizovano na principu specijalizovanih strukovnih pogona.

Za 40 godina od kako postoji HE „Bajina Bašta” proizvela je preko 68 miliona kilovatčasova električne energije. Ako bismo primenili sadašnju cenu energije, onda bi vrednost takve proizvodnje iznosila preko 4 milijarde evra, što je izuzetan poslovni rezultat. Učešće HE „Bajina Bašta” u proizvodnji Elektroprivrede Srbije, iznosi preko 14 odsto uzimajući u obzir samo hidroelektrane kao proizvođače energije.
Pogonska spremnost, zahvaljujući izuzetno stručnom održavanju, uvek je stopostotna. Generatori su pokrenuti 59.500 puta, radili su ukupno oko 966 hiljade sati.

Intezivniji razvoj opštine Bajina Bašta nesumnjivo je vezan za početak i tok izgradnje hidroelektrana na Drini. Privrede gotovo da i nije bilo, nije bilo asvaltnih puteva, sela su bila neelektrificirana, školska mreža nerazvijena… Prvi ozbiljniji pokušaj u rešavanju zaostalosti ovog područja načinjen je u vreme pripremnih radova za izgradnju hidroelektrane. Tada je izgrađen dalekovod 35 kilovolti Užice – Bajina Bašta – Perućac i modernizovani putevi Bajina Bašta – Perućac i Bajina Bašta – Kremna, čime su stvoreni povoljni uslovi za bržu privrednu aktivnost u opštini. Izgrađeni su brojni objekti, prednost je data infrastrukturi: modernizacija putne mreže, elektrifikacija, zahvati na području vodoprivrede, razvoj i modernizacija PTT saobraćaja, izgradnja komunalnih objekata itd.

RHE Bajina Bašta

RHE Bajina Bašta ja akumaliciono – derivaciono postrojenje čija se gornja akumulacija nalazi u dolini reke Beli Rzav, dok donju akumulaciju čini akumulaciono jezero postojeće HE Bajina Bašta.

Reverzibilno postrojenje HE Bajina Bašta (1976 – 1982) sastoji se iz sledećih objekata:
• Brane “Lazići” koju praktično čine dve brane u kanjonu i na prevoju
• Dovodno – odvodnog tunela dužine oko 8km, a prosečnog prečnika 6,3m
• Kosog cevovoda dužine 1.700m i prečnika 4,8/4,2m
• Mašinske zgrade sa generatorsko – crpnim postrojenjem

Davne 1976. godine pristupilo se realizaciji hrabrog poduhvata da se višak vode reke Drine cevovodima popne uz planinu i uskladišti u novu akumulaciju na Tari. Akumulacija reverzibilne hidroelektrane formirala se u koritu reke Beli Rzav, izgradnjom nasutih brana u kanjonu i na prevoju sa leve strane reke. Veza između gornje i donje akumulacije, ostvarena je dovodno-odvodnim tunelom u čijem sklopu je bila mašinska zgrada sa dve jednostepene pumpe-turbine. Reverzibilna elektrana je puštena u rad 27. novembra 1982. godine.

Brana u kanjonu reke Beli Rzav izgrađena je od valjanog kamena sa centralnim glinenim jezgrima. Visina brane iznosi 125m iznad korita reke, dužina u kruni joj je 218, a širina krune 10m. U temelju brane, optočni tunel je pretvoren u temeljni ispust ugradnjom cevovoda prečnika 1.800mm sa zatvaračima.


Brana na prevoju, izgađena je od kamenog nasipa sa centralnim glinenim jezgrom. Visina brane iznosi 45m, dubina u kruni 317m, a širina krune je 6m. Ukupna zapremina ugrađenih materijala (kamena, šljunka, gline) iznosi skoro 1.500.000m3.
Veza između gornje i donje akumulacije ostvarena je dovodno – odvodnim sistemom, u čijem sklopu je mašinska zgrada opremljena sa dve pumpe – turbine, odnosno dva motor – generatora. Dovodno – odvodni sistem čine podzemni objekti: donja ulazno-izlazna građevina, donji cevovod, mašinska zgrada i gornja ulazno-izlazna građevina. Donji cevovod u okviru sistema RHE ima dvojaku funkciju - u pumpnom režimu služi kao usisna cev kojom se voda uzima iz donje akumulacije, dok u turbinskom režimu predstavlja produžetak sifonskih cevi iz mašinske zgrade, kojima se voda vraća u donju akumulaciju.

 

Web Analytics